အာရှရေပြင်အပေါ် တရုတ်နဂါးကြီး၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ပိုမိုကြီးထွားလာခြင်း

ဆောင်းပါးရှင်-မောင်ဖြူဖွေး
(ဧရာ၀တီတိုင်းမ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်)

ထိုင်ဝမ်အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းအနီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ ကင်းလှည့်မှု များသည် သဘာဝအတိုင်း ပုံမှန်လုပ်ဆောင်နေသည့် ရေကြောင်းစစ်ဆင်ရေးသက်သက်မျှသာ မဟုတ် ပေ။ ၎င်းတို့သည် ထိုင်ဝမ်က ၎င်း၏ လုံခြုံရေးနှင့် ရှင်သန်ရပ်တည်မှုအတွက် အလွန်အရေးကြီးသည်ဟု မှတ်ယူထားသော ရေပြင်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တည်ရှိမှုကို ပုံမှန်ဖြစ်လာစေရန် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်နေသော မဟာဗျူဟာကို ကိုယ်စားပြုနေသည်။

ထိုင်ဝမ် ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ တရုတ်သင်္ဘောများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ကတည်းက ကျွန်း၏အရှေ့ဘက်တွင် ကင်းလှည့်မှုများကို အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးစစ်ဆင်ရေးတွင် ရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို နှောင့်ယှက်ခြင်းနှင့် တရုတ်တွင် နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြု အခွင့် အာဏာမရှိသော ရေပြင်များအပေါ် စိတ်ကူးယဉ် တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ကျင့်သုံးရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သော ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ထိုင်ပေ(ထိုင်ဝမ်အစိုးရ)က ဖော်ပြခဲ့သည်။

အဆိုပါ ကင်းလှည့်မှုများသည် စစ်တပ်၊ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့၊ သုတေသနနှင့် အရပ်ဘက်သင်္ဘောများ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကာ ပင်လယ်ပြင်တွင် လက်တွေ့အခြေအနေများကို တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲ စေသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှုအတွက် ပြင်ဆင်မှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ထိုင်ဝမ်အရာရှိများက ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုင်ဝမ်သည် မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသော ပရာတက်စ်ကျွန်းစုများ အနီးဝန်းကျင်ရေပြင်မှ တရုတ်ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ သင်္ဘောများကို ယခုနှစ် တစ်နှစ်တည်းတွင်ပင် ၁၃ ကြိမ်အထိ နှင်ထုတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံစာများက ဖော်ပြနေသည်။

တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှသည် မီးခိုးရောင်ဇုန် လှုပ်ရှားမှုများဆီသို့

ထိုင်ဝမ်ဝန်းကျင် တိုးတက်မှုများသည် များစွာကျယ်ပြန့်သော ပုံစံတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ တောင်တရုတ်ပင်လယ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် ဖိလစ်ပိုင်၊ ဗီယက်နမ်၊ မလေးရှား၊ ဘရူနိုင်းနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတို့အပေါ် ၎င်း၏ နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု တောင်းဆိုချက်များကို နှစ်ပေါင်း များစွာ ဖိအားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

အငြင်းပွားဖွယ်ရာ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် ရေတိမ်သောင်ခုံများအနီးတွင် လုပ်ကိုင်နေသော ဖိလစ်ပိုင် သင်္ဘောများသည် တရုတ်ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့နှင့် ရေကြောင်း ပြည်သူ့စစ်သင်္ဘောများနှင့် ထိပ်တိုက် တွေ့ဆုံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်ခါတလဲလဲ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ဗီယက်နမ်သည် စပရက်တလီ (Spratly) နှင့် ပါရာဆဲလ် (Paracel) ကျွန်းစုများရှိ အငြင်းပွားဖွယ် ရေပြင်များအနီးဝန်းကျင်တွင် ဖိအားများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။

မလေးရှားသည် ၎င်း၏ ကမ်းလွန်စွမ်းအင် စီမံကိန်းများအနီးတွင် လုပ်ကိုင်နေသော တရုတ်သင်္ဘော များကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး အင်ဒိုနီးရှားကလည်း နာတူနာ (Natuna) ကျွန်းစုများအနီး တရုတ်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်ခါတလဲလဲ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အခြေအနေများမှ ပေါ်ထွက်လာ သည်မှာ ပွင့်လင်းမြင်သာသော စစ်ရေးပဋိပက္ခအဆင့်ကို မကျော်လွန်ဘဲ မဟာဗျူဟာ ရည်မှန်း ချက်များကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့သင်္ဘောများ၊ ငါးဖမ်းရေယာဉ်စုများနှင့် သုတေသနသင်္ဘောများကို ဖြန့်ကျက်အသုံးပြုသည့် “မီးခိုးရောင်ဇုန်လှုပ်ရှားမှု” ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဆို ကြသော တဖြည်းဖြည်းချင်း နယ်မြေချဲ့ထွင်သည့် သိသာထင်ရှားသော မဟာဗျူဟာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

အကျပ်အတည်းနောက်ကွယ်ရှိ စီးပွားရေးနှင့် မဟာဗျူဟာ တွန်းအားများ

အထူးသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်အတွက် စိန်ခေါ်မှုမှာ ပြင်းထန်နေဆဲဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် တောင်တရုတ် ပင်လယ် ခုံသမာဓိစီရင်ချက်သည် တရုတ်၏ ကျယ်ပြန့် သော ကိုးမျဉ်းကြောင်း တောင်းဆိုချက်များသည် ကုလသမဂ္ဂ ပင်လယ်ပြင်ဥပဒေဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် (UNCLOS) အရ ဥပဒေအကြောင်းအရ အခြေအမြစ်မရှိကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပေကျင်း(တရုတ်)သည် ထိုစီရင်ချက် ကို ဆက်လက်ငြင်းပယ်ပြီး ၎င်း၏ ကျယ်ပြန့်သော တောင်းဆိုချက်များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း ထားသည်။

အငြင်းပွားမှုသည် သန္တာကျောက်တန်းများ သို့မဟုတ် ကျောက်ဆောင်များအရေး သက်သက်သာ မဟုတ်တော့ဘဲ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ မဟာဗျူဟာကျသော ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်း များနှင့် ကမ်းလွန်အရင်းအမြစ်များသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်းအတွက် ပိုမိုဖြစ်လာသည်။ တောင်တရုတ်ပင်လယ်သည် ကမ္ဘာ့ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းကို သယ်ယူပို့ ဆောင်ပေးနေပြီး အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝှမ်းရှိ သန်းနှင့်ချီသော စားဝတ်နေရေးများကို ပံ့ပိုးပေးနေသည့် အရေးပါသော ငါးဖမ်းနယ်မြေများ ပါဝင်သည်။

အဆိုပါ ရေပြင်များအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် စီးပွားရေးအရ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု၊ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး လွှမ်းမိုးမှုအဖြစ် အကောင် အထည်ပေါ်စေသည်။

လက်ရှိအခြေအနေကို နားလည်ရန် နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် အရေးကြီးသည်။ တောင်တရုတ်ပင်လယ်တွင် တရုတ်၏ ရေ ကြောင်းတောင်းဆိုချက်များသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာမြင့် ခဲ့ပြီဖြစ်သော် လည်း လွန်ခဲ့သော ဆယ့်ငါးနှစ်အတွင်း သိသိသာသာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြီးစားမြေယာဖော်ယူရေး စီမံကိန်းများသည် သန္တာကျောက်တန်းများကို လေယာဉ်ဆင်းကွင်းများ၊ ဆိပ်ကမ်းများ၊ ရေဒါတပ်ဆင်မှုများနှင့် စစ်ရေးအဆောက်အအုံများပါရှိသော ခိုင်ခံ့သည့် စခန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပေကျင်းသည် ၎င်း၏ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့နှင့် ရေ ကြောင်းပြည်သူ့စစ်၏ အခန်းကဏ္ဍကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ရည်မှန်းချက်မှာ ပြည့်စုံသော ဒေသဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခကို အစပျိုးခြင်းမရှိဘဲ တရုတ်ထိန်းချုပ်မှုကို တဖြည်းဖြည်း အားကောင်းလာစေမည့် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ဖြစ်ရပ်အမှန်များ၊ သို့မဟုတ် ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဖြစ်ရပ်အမှန်များကို ဖန်တီးခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။

အလားတူပုံစံသည် ယခုအခါ ထိုင်ဝမ်၏ အရှေ့ဘက်ရေပြင်များတွင် ပိုမိုမြင်တွေ့လာရပြီး ကမ်းခြေ စောင့်တပ်ဖွဲ့ ကင်းလှည့်မှုများနှင့်အတူ သုတေသနသင်္ဘောများ၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း ဥပဒေစိုးမိုးရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ပြည်သူ့ စစ်နှင့်ဆက်စပ်သော ငါးဖမ်းသင်္ဘောများက လိုက်ပါဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ထပ်နေသော လှုပ်ရှားမှုများကို အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ရေကြောင်းဇုန်များတစ်လျှောက် စဉ်ဆက်မပြတ် တရုတ်တည်ရှိမှုကို တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အုပ်ချုပ်ရေးမဟာဗျူဟာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် လေ့လာသုံးသပ်သူများက ရှုမြင်ကြသည်။

လက်ရှိအခြေအနေတွင် တရုတ်၏ လှုံ့ဆော်မှုများသည် အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားဂုဏ် သိက္ခာဆိုင်ရာ မေးခွန်းများထက် ကျော်လွန်နေသည်။ ထိုင်ဝမ်အနီးဝန်းကျင်နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ် တစ်လျှောက် ရေပြင်များတွင် တန်ဖိုးရှိသော ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်များနှင့် ပင်လယ်မျက်နှာ ပြင်အောက် သတ္တုအရင်း အမြစ်များ ပါဝင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ လူဦးရေ ၁.၄ ဘီလီယံကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကုန်ထုတ်လုပ်မှုအခြေခံရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုအတွက် စွမ်းအင်၊ ပင်လယ်စာနှင့် မဟာ ဗျူဟာသတ္တုများ၏ စိတ်ချရသော ထောက် ပံ့မှုများ ရရှိရေးသည် ကြီးမားသော စီးပွားရေးအရေးပါမှုကို ဆောင်ကျဉ်းပေးသည်။

ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် စားနပ်ရိက္ခာလုံခြုံရေးကို အထောက်အကူပြုသည်။ ကမ်းလွန်ရေနံနှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့သည် နိုင်ငံခြားစွမ်းအင်တင်သွင်းမှုအပေါ် မှီခိုနေရမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ ပင်လယ်ရေ အောက်ကြမ်းပြင်တွင် ပါဝင်သော အရေးကြီးသတ္တုများသည် အဆင့်မြင့်စက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ ဘက်ထရီ များ၊ ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်စနစ်များ၊ အီလက်ထရွန်နစ်ပစ္စည်းများနှင့် ကာကွယ်ရေးနည်းပညာ များအတွက် ပိုမိုအရေးကြီးလာနိုင်သည်။

ရေကြောင်းအရင်းအမြစ်များအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုသည် ပို့ကုန်စွမ်းဆောင်ရည်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းကိုလည်း အားကောင်းစေသည်။ ပေကျင်းသည် ၎င်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် ရေကြောင်းအခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်ခြင်းအဖြစ် လူသိရှင်ကြား ပြုလုပ်နေသော်လည်း စီးပွားရေး အရင်း အမြစ်ရယူခြင်းနှင့် ရေရှည်မဟာဗျူဟာ လွှမ်းမိုးမှုတို့သည် ထပ်တူအရေးကြီးသော တွန်းအားများဖြစ်သည်ဟု ဝေဖန်သူများက ဆိုသည်။

အင်ဒို-ပစိဖိတ် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုနှင့် နောင်ရေးစိန်ခေါ်မှုများ

အန္တရာယ်မှာ ထိုသို့သော ရေကြောင်းရည်မှန်းချက်များသည် အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသတစ်ဝှမ်း ကြီးထွား လာသော မတည်ငြိမ်မှုကို ဖန်တီးပေးနေခြင်းပင်တည်း။ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ ကင်းလှည့်မှုများအဖြစ် စတင်ခဲ့သောအရာသည် ဆက်တိုက်ဖိအားပေးမှု၊ ရေကြောင်းသွားလာခွင့် ကန့်သတ်မှု၊ စီးပွားရေးအရ အကျပ်ကိုင်မှုနှင့် နောက် ဆုံးတွင် စစ်ရေးထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။

ထိုင်ဝမ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အနာဂတ် အကျပ်အတည်းတစ်ခုခုတွင် အလားအလာရှိသော ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သောကြောင့် အထူးသတိထားသင့်သည်။ တရုတ်သည် ထိုနေရာတွင် အမြဲတမ်း စစ်ဆင်ရေးတည်ရှိမှုကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပါက ဒေသဆိုင်ရာ လုံခြုံရေး တွက်ချက်မှုများသည် သိသိသာသာ ပြောင်းလဲသွားလိမ့်မည်။

တရုတ်၏ ကြီးထွားလာသော ရေကြောင်းလက်လှမ်းမီမှုသည် အင်ဒို-ပစိဖိတ်ဒေသအတွင်း သြဇာ လွှမ်းမိုးမှုအတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှုကို ရေတပ်သင်္ဘောစုများဖြင့်သာမက ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့များ၊ ငါးဖမ်းသင်္ဘောများ၊ သုတေသနသင်္ဘောများနှင့် ဥပဒေဆိုင်ရာ တောင်းဆိုချက်များဖြင့် ပိုမိုတိုက်ခိုက် လာနေကြောင်း ပြသနေသည်။ ထိုယှဉ်ပြိုင်မှု၏ ရလဒ်သည် လာမည့်ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အာရှတစ်ဝှမ်းရှိ အာဏာချိန်ခွင်လျှာကို ပုံဖော်သွားမည်သာ ဖြစ်သည်။

(ဆောင်းပါးရှင် မောင်ဖြူဖွေးသည် အာရှ-ပစိဖိတ်ရေးရာများကို လေ့လာစောင့်ကြည့်နေသောသုတေသီတစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ ဖော်ပြပါ ဆောင်းပါးတွင် ပါဝင်သည့် အချက်အလက် နှင့် သုံးသပ်ချက်များသည် ရေးသားသူ၏ အာဘော်သာဖြစ်ပြီး ဧရာဝ တီတိုင်းမ် သတင်းဌာန၏ တရားဝင် အာဘော် မဟုတ်ကြောင်း စာဖတ်ပရိသတ်များအား လေးစားစွာ တင်ပြအပ်ပါသည်။)